Enerji, Şalt, Enerji Kalitesi, Pano, Trafo, Kablo, Motor, Kesintisiz Güç Kaynağı, Topraklama, Aydınlatma, Test-Ölçüm, Elektrik Proje-Taahhüt, Elektronik, dergi

AKILLI ŞEBEKE DÖNÜŞÜMÜNDE SAYAÇLARIN ROLÜ

Birçok cihaz kendine has yetenekleri olmasına rağmen bu sıfatı kazanma fırsatını bulamamıştır. Akıllı şebeke ve sayaç dünyasında bu sıfat verilere çift taraflı online olarak ulaşımın bulunması ile verilmektedir. Hepimiz, evlerimizde kullandığımız elektronik sayaçlar 2000’li yılların başında piyasaya çıktıklarında, dijital takip ve farklı tarife imkânları sundukları için, bu sayaçları akıllı olarak adlandırdık. Piyasaya çıktıkları dönemde, önceki modellere göre daha akıllıydılar; fakat çoğunluğu, yanına gidilmedikçe bizimle iletişime geçemiyorlardı. Verileri toplamak için el cihazı ile bağlantı kurarak veya haberleşme bağlantısı kurarak, otomasyon ile; ki bu grup azınlıktadır, değerleri alınabilmekteydi.

Sonraki adımda belli bir miktarın üzerinde tüketimi olan sayaçların regülasyonlar ile uzaktan sayaç yönetimi uygulamaları kapsamına alınması ile kısa zamanda tüm enerji tüketiminin ciddi bir miktarının izlenir hale getirilmesi sağlandı. Seçilen bu sayaçların coğrafi olarak dağınık olması ve genellikle tesislerin ölçüm noktalarının birbirinden ayrık olması nedeniyle her tesise bir modem takıldı. Seçilen modemlerin haberleşmesi için de ülkemizde hazırda kolay ulaşılabilen GSM teknolojisi tercih edildi.
2010 yılından itibaren akıllı sayaç yatırımları hız kazanmakla birlikte farklı teknoloji ihtiyaçları da çıkmıştır.
Dünya genelinde çok sayıda farklı haberleşme teknolojileri projeleri yapıldı ve aynı hızda yenileri de yapılmaktadır. Örneğin; İtalya 35 milyon sayacını enerji hattından haberleşen PLC teknolojisine geçirmiştir. Geniş coğrafyalı Amerika kıtasında PLC yanında havadan radyo frekansı ile haberleşen RF sayaçları da yüksek adetlerde kullanılmıştır. Bunun yanında Fransa, vb. Avrupa ülkelerinde de büyük projeler başlamış ve hızla devam etmektedir. Bu gelişimde büyük etkiyi, 2020 yılına kadar %80 akıllı sayaca geçmeyi hedefleyen Avrupa Birliği Direktifi (DIRECTIVE 200972EC) yaratmaktadır.

Türkiye enerji piyasası bu teknolojilerde ne durumda diye bakarsak, 2018 yılına geldiğimizde ülke genelinde 1 milyon civarında akıllı sayaç çalışır durumdadır. Bundan 3-4 yıl önce PLC ve RF teknolojileri ile yönetilen sayaç sayısı o zamanki toplam adet içinde %10’undan fazlası olmamasına rağmen, bugüne gelindiğinde kayıp kacak ve şebeke iyileşme hedefleri baskısı ile çoğunluğu bu tür teknolojilerden oluşmaktadır. Bu kısa zaman periyodunun başında zor görülen bu yatırımlar, yatırımın karşılığı alındığı görüldüğünde ivme kazanmıştır. Yeni teknolojilere geçilmesi için AR-GE pilot projeleri yapılmış, hangi yönde yatırım yapılması gerektiğini gösteren sonuçlar ortaya çıkarılmıştır. Yön kavramı ise bölgesel olarak değişkenlik göstermektedir. Şebeke ihtiyaçları ve kaçak elektrik kullanım açısından sorunlu olan yerlerde ROI çok hızlı olacağı için yatırım, hızlı yapılabilmiştir. Tamamlanan pilot denemeler bundan sonra yapılacak büyük dönüşüm projelerine ışık tutacak ve doğru teknoloji için yol gösterecektir. Ayrıca projelerin, ülke ekonomisine de katkıya dönüştüğü ispatlandıkça; ki ispatlanmaktadır, proje finansmanını sağlamak için düzenleyici kurumların destek vermesi, yeniliklerin önünü açacaktır.
Yeni teknolojilere geçiş ile birlikte otomatikleşen sayaç okuma, faturalama ve kesme-açma operasyonlarının yanında, sayaçların bir şebeke şeklinde ve eş zamanlı takip edilebilmesi amaçlanmaktadır. Operasyonel getirilerden daha fazla olan şebeke kazanımları tüm şebekenin anlık izlenmesi ile sağlanacaktır.

Günümüzde akıllı sayaç uygulamaları çoğunlukla trafo başına sayaç sayısı yüksek adetlerde olan yerlere uygulanmaktadır. Coğrafi olarak aynı bölgede yoğunlaşmış bu yerlerde, hibrit haberleşme çözümleri kullanılması ile toplam maliyetlerin azalması ve şebeke takip avantajları oluşmaktadır.

Sayaç yönetimi kazanımlarında, sayaçlarının çoğunluğunun PLC, RF vb. gibi teknolojiler üzerinden uzaktan izlenebilmesi ile sayaç okuma ve uzaktan açma kesme operasyonlarına yapılmasına OPEX harcamalarının azaldığı görülmektedir. Bu harcamaların azaltılması yapılırken yeni oluşacak sistemin de aksaklıklarının olabileceğine karşın belli bir miktar sayacın yine otomasyon olmadan insan gücü ile yapılabileceği göz önünde bulundurulmuştur.

Şebeke kazanımlarında (kayıpların izlenebilmesi, yük kontrolü ve faz dengelemesi vb.) kesinti yönetimi ve kalite takibi, elektrik enerjisi sektörü için gittikçe daha da kritik hale gelmektedir. Tüketim noktalarının ihtiyaçları günden güne değişiklik göstermekte ve bu değişimler dağıtım şebekesi işletmecilerine her geçen gün yeni bir talep olarak dönmektedir. Canlı olarak takip edilen bir ortamda dağıtım şebekesi işletmecilerinin eli güçlenmekte ve karşılaşacağı durumları önceden öngörebilmektedir. Kesinti/arızaların tespitinin daha kolay yapılabilmesi ile kesinti süreleri azaltılabilmekte, müşteriye anlık gerçek durumun cevabının otomatik verilebilmesi ile müşteri hizmet memnuniyeti artırılmakta ve tüm noktaların bir ağaç yapısında izlenmesi ile dengesizlikler ile kayıplar azaltılabilmektedir.

Dağıtım şebekesinin teknik anlık durumunun bilinmesi nedeniyle, bu sistemin kurulması bahsedilen her alanda tamamen iyileşme sağlamasa da ciddi oranlarda etkinlik artışı katkısında bulunabilecektir.
MDM (SAYAÇ VERİ YÖNETİMİ) NEDİR? DÖNÜŞÜMDE NASIL KONUMLANMAKTADIR?
MDM (Sayaç Veri Yönetimi) anlık toplanan hacimli verilerden fayda elde edilmesini sağlayan büyük veri (Big Data) uygulamalarının yapıldığı platformdur. Çoğunlukla OSOS (otomatik sayaç okuma sistemi) verileri için kullanılan bu platform ile sahadan toplanan tüm sayaç verilerinin faydaya dönüşmesini sağlamaktadır. Milyonlarca sayaca ait milyarlarca veri, kullanıcı yorumuna açık bırakılmaksızın ve güvenlik gereksinimlerini sağlayarak kısa sürede otomatik olarak işlenebilmektedir.

MDM ile Aşağıdaki Faydalar Sağlanabilmektedir:
Hatalı endeks verilerinin otomatik tespiti ve istenirse düzeltimi (Doğrulama, Tahminleme, Düzeltme),
Şüpheli durumların operasyona işemri olarak aktarılması (Arıza, Kaçak, Kesinti, vb.),
Yüksek adetlerdeki cihazların tek bir yazılımda yönetilmesi,
İhtiyaç duyulan uzunlukta periyotlarda sayaç tüketim verisinin kayıt edilebilmesi,
Donanım üreticilerinin yazılımlarına bağımlı kalmadan birden fazla OSOS yazılımının aynı yerden kontrolü,
Farklı teknolojilere ait sistemler aynı yerden işletilebilmesi (PLC, RF, GSM, vb. ),
İstenildiği kadar analiz uygulamasının üst katmanda çalıştırılabilmesi,
Karar destek raporları hazırlanabilmesi,
Diğer uygulamalara, ihtiyaç duyulan sıklık ve formatta veriler yollanabilmesi,
Şebekenin sayaç verileri ile birlikte analiz edilebilmesi,
Fiderden sayaca dağıtım şebekesi boyunca enerji ve gelir kayıplarının tanımlanması,
Sisteme saldırı verilerinin ve bilgilerinin deşifre edilmesi.
Tüketicilere yansıyacak faydalar ise; evdeki elektrikli cihazların uzaktan yönetimi, enerji tasarrufu amaçlı anlık takip ve şebeke işletmecisinden daha hızlı bilgi alma yönünde olacaktır.

Ayrıca hızla sayısı artmakta olan evlere özel yenilenebilir enerji tesislerinin yönetimi ve elektrikli arabalara yönelik uygulamaların kullanımında çok kritik bir rol oynayacaktır.
ÇIKTILAR VE KAZANIMLAR
Tüm elektrik enerjisi sektörünün kasası olan sayaçlar bu temel rolünün yanında yeni uygulamalar getirerek hayatımızı kolaylaştırmak için kendini daha da geliştiriyor, önümüze her geçen gün yeni fırsatlar sunuyor.

Günümüzde tüm hayatimizi etkileyecek önemli gelişmelerden olan elektrikli arabaların kullanımı ve akıllı şehirler gibi kavramlar sektöre uzak ya da yakın olan herkesin görebildiği gelişen alanlardan bazılarıdır. Özellikle elektrikli arabalar enerji sektörünü yeniden tasarlatacak ve klasik yaklaşımlara, mevcut operasyon yapısına köklü değişiklikler getirecektir. Elektrikli arabaların şarj edilmesini en önemli tarafı olmakla birlikte bu da ancak akıllı sayaçların kontrolü ile olabilecektir.

Elektrikli arabaların gelişiminin mevcut hali ile herkesin arabalarını bir günde elektrikliye çevirmesi halinde elektrik dağıtım sektörünün de şebekesinin kapasitesini bir günde ikiye katlaması ya da kullanımı akıllı sayaçlar vasıtasıyla dengelemesi gerekmektedir. Halen bir elektrikli araba standart bir evden büyük güç kapasitesine sahiptir. Bu hem bir fırsat hem de yönetilmesi kritik bir alandır. Başka yazılarda daha detaylı isleyeceğimiz elektrikli araba şarjlarının etkisi ve yönetimi içeriğinde bu konu hakkında daha fazla açıklama bulunabilecektir. Tabii ki dağıtım şebekesi güç yük yönetiminin en büyük faydası da fiyatlama üzerindedir. Akıllı sayaç ve cihazlarımız ile her bir elektrikli arabayı şebekenin yoğunluğunun dengelenmesine katkı sağlayacak saatlerde devreye alma ile boşta bekleyen ulusal kapasite değerlenebilecek ve ayni zamanda saat alternatifi bulunan kullanıcılara avantajlı fiyatlar sağlayabilecektir.

Akıllı sayaçlara yatırım yapmanın ve sunduğu fırsatları kaçırmamanın, enerji şirketleri için de akıllı bir seçim olduğu son yıllarda kendini kanıtlamıştır. Bu sistemlere daha fazla şans vererek hayatımızı kolaylaştıran çözümler sunacağını, kaynaklarımızı verimli kullanmaya olanak sağlayacağını ve sonuç olarak operasyonlarımızda daha akıllı seçimler yapılacağımızı umut ediyoruz.