Enerji, Şalt, Enerji Kalitesi, Pano, Trafo, Kablo, Motor, Kesintisiz Güç Kaynağı, Topraklama, Aydınlatma, Test-Ölçüm, Elektrik Proje-Taahhüt, Elektronik, dergi

YILDIRIMDAN KORUNMA VE TOPLAKLAMA

Yıldırım ve aşırı gerilimler, kullanım alanı her geçen gün daha da artan elektronik cihazlara ciddi zararlar veriyor. Ölüm ve yaralanmalara da neden olan doğa-elektrik şebekesi kaynaklı bu olayların önüne geçebilmek için topraklama sistemleri kurmak, paratoner ve iç yıldırımlık kullanmak gibi çeşitli önlemler alınıyor. Özellikle Avrupa ülkeleri, paratoner üretimini ciddi olarak denetliyor. Ülkemizde de her geçen gün yıldırımdan korunma ve topraklama konularıyla ilgili çalışmalar yapılıyor. Yıldırımdan korunma ve topraklama sistemlerini 4 adımda incelemek gerekirse;

1. PARATONER SİSTEMİ (AKTİF PARATONERLER)

Kontrolsüz yıldırım düşmelerine karşı havayı iyonlaştırarak yıldırımın kendi üzerlerinden toprağa iletilmesini sağlayan, “belli bir çapta” koruma yapabilen sistemlerdir. Koruma çap aralığı; korunacak yapının fiziksel özellikleri, kullanım amacı ve bulunduğu coğrafyanın koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Aktif paratoner sistemleri, tamamen yapı ve can güvenliğinin korunmasını esas alan uygulamalardır. Yapı içindeki tesisatı herhangi bir şekilde koruyamaz. Elektrik-elektronik sistem ve ekipmanlarının korunmaları, ancak “iç yıldırımlık=AG parafudr” olarak adlandırılan alçak gerilim darbe koruyucuları ile mümkündür.

2. ALÇAK GERILIM DARBE KORUYUCULAR (AG PARAFUDRLAR)

Paratoner ya da açık araziye düşebilecek bir yıldırım, bina topraklamasından geçerek sistemlere zarar verebileceği için paratoner olsun olmasın tüm yapılarda darbe gerilimine karşı bir koruma olması gerekir. Devreye paralel olarak bağlanan bu ürünler, tesisin işleyişinde herhangi bir aksamaya neden olmaz. Darbe akımını üzerlerinde s.nümler ve toprak bağlantısı ile devreyi tamamlar.

AG parafudr sistemleri, IEC 62305-4 standardına göre dizayn edilmelidir. Bu kapsamda; ana panolarda Tip 1, tali panolarda Tip 2 ve hassas cihaz önlerinde Tip 3 koruma yapılması önerilir. Böylelikle, yıldırım ve şebeke kaynaklı aşırı gerilimlerin kademeli olarak etkisini yitirmesi; sistemlerin büyük ölçüde koruma altına alınması sağlanmış olunur.

3. TOPRAKLAMA SİSTEMİ

Topraklama, bir yapının temelini oluşturur ve devreye girdiği noktada hayati önem taşır. Topraklamanın bulunmadığı ya da kusurlu bulunduğu bir tesiste üretim kaybından başlayarak yangın çıkması ve can kaybı yaşanmasına kadar birçok riskle karşı karşıya kalmak mümkündür. Günümüzde son derece hassas bir yere sahip bu konu, Türkiye’de “Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği” baz alınarak planlanır.

4. EŞ POTANSİYEL SİSTEM

Bir tesiste mutlaka bulunması gereken paratoner, parafudr ve temel topraklama sistemine ek olarak, günümüzde pek önemsenmeyen, ancak yıldırımdan korunma ve topraklamada önemli bir konuma sahip eş potansiyelin sağlanması, başarılı bir yıldırımdan korunma sisteminin son ayağını oluşturur. Bu sistemde tüm topraklamalar, tüm metal bölümler eş potansiyel baraları ile birbirine irtibatlanır. Tesis içerisinde herhangi iki noktada oluşabilecek gerilim farkı önlenmiş ve tüm noktalarda eş potansiyel sağlanmış olur. Böylelikle, yıldırımın binaya, canlılara ya da elektronik cihazlara verebileceği zarar minimum seviyeye indirgenmiş olur.