Enerji, Şalt, Enerji Kalitesi, Pano, Trafo, Kablo, Motor, Kesintisiz Güç Kaynağı, Topraklama, Aydınlatma, Test-Ölçüm, Elektrik Proje-Taahhüt, Elektronik, dergi

KABLO TANIMI VE YAPISAL ÖZELLİKLERİ II. BÖLÜM KABLOLARIN SINIFLANDIRILMASI

Kablolar üç şekilde sınıflandırılmaktadır:

1. Kullanım Amacı

2. Kullanım Yerleri

3. Yalıtım Seviyeleri

1. Kullanım Amacına Göre Sınıflandırma

a. Kontrol (kumanda) kabloları

b. Sinyal kontrol kabloları

c. Haberleşme kabloları

d. Koaksiyel kablolar

e. Data-Lan kabloları

f. Enstrümantasyon kabloları

g. Ses sistemi kabloları

h. Kompozit kablolar

i. Yangına dayanıklı kablolar

j. Enerji kabloları

2. Kullanım Yerlerine Göre Sınıflandırma

a. İnsanların yaşam alanları (konutlar, ofisler, okullar, hastaneler, alışveriş merkezleri)

b. Fabrikalar, atölyeler gibi üretim birimleri

c. Proses tipi üretim yapan endüstriyel tesisler (rafineri, kimyasal tesisler, enerji santralleri, çimento fabrikaları)

d. Demiryolu uygulamaları

e. Madencilik uygulamaları

f. Havacılık uygulamaları

g. Gemi ve denizcilik uygulamaları

h. Telekomünikasyon uygulamaları

3. Yalıtım Seviyelerine Göre Sınıflandırma (Çalışma Voltajı Seviyesi)

a. <100/100 V. Haberleşme, data ve enstrümantasyon kabloları

b. ≥100/100 V. Enstrümantasyon kabloları

c. 300/300 V. Sinyal kontrol ve enstrümantasyon kabloları

d. 300/500 V. Sinyal kontrol, enstrümantasyon ve tesisat kabloları

e. 450/750 V. Alçak gerilim enerji ve kontrol kabloları

f. 600/1000 V. Alçak gerilim enerji ve tesisat kabloları

Not: Kablo ve iletkenlerin anma gerilimleri Uo/U şeklinde belirtilmektedir.

Uo: Faz iletkeni ile toprak veya konsantrik iletkenler, ekran, zırh ya da metal kılıf gibi topraklama elemanları arasındaki gerilimdir.

U: İki faz iletkeni arasındaki gerilimdir.

KABLOLARIN BAŞLICA SEÇİM KRİTERLERİ

Kablonun öncelikle kullanım alanı ve amacı belirli olması gerekir.

Kablonun yalıtım seviyesi belirlenmelidir. (çalışma voltajı) (100/100V; 300/300V ; 300/500V; 450/750V; 06/1 KV)

Kablonun ortam çalışma sıcaklığı belirlenmelidir. Kablo ortam çalışma sıcaklığı yalıtım ve koruyucu kılıf malzemesinin seçiminde etkili olmaktadır. (-30°C +70°C; -40°C+90°C; -30°C+105°C vs.)

Kablonun çalışma ortamında yağ, kimyasallar, nem, asitler var ise uygun yalıtım ve koruyucu kılıf malzemesi seçilmelidir.

Kablo kesiti taşıyacağı akım ve sinyale göre değişebilir. Kablo boyu da kesit seçimine etkilidir.

Kablonun hareketli mi, sabit mi kullanılacağı üreticiyle görüşülmelidir.

Kablonun hareketli olması iletken tasarımından, yalıtım ve koruyucu kılıf malzemesine kadar değişiklik yapılmasını gerektirir.

Kablo iletkenleri, kullanım ve bağlantı isteklerine bağlı olarak Class-1, Class-2, Class-5 veya Class-6 olarak seçilebilir. (IEC 60228)

Kablo Yalıtım Malzemeleri için Seçim Kriterleri

Kablo yalıtım malzemelerinde belli kriterlere dikkat edilmelidir.

1. Elektriksel özellikler

2. Sıcaklık direnci (çalışma sıcaklığı) 3. Yanma özelliği 4. Esneklik

Kablonun bina içi ve bina dışı kullanıma göre seçilmesi gerekir. Kablo üretiminde kullanılan koruyucu kılıf malzemesi seçimini etkilemektedir. Koruyucu kılıf rengi de bina içi ve bina dışı için etkilidir. Örneğin; siyah renk tipik harici kablo rengidir. Siyah renk UV dayanımlıdır. Diğer renkler harici uygulamalarda kullanılmak zorundaysa koruyucu kılıf malzemesinde UV stabilizanlar kullanılmalıdır.

Koruyucu Kılıf (Dış Kılıf) Seçim Kriterleri

1. Sıcaklık direnci (kablo çalışma sıcaklığı)

2. Yanma özelliği (alev geciktirici)

3. Esneklik

4. Harici ya da dahili kullanım (UV dayanımı)

5. Yağlara ve kimyasallara dayanım

6. Kemirgenlere dayanım

KABLOLARDA YAŞLANMA VE FAKTÖRLERİ

Bir veya daha fazla faktörün etkisi altındaki bir kablonun temel özelliklerinde meydana gelen kalıcı değişimlere “Kablonun Yaşlanması” denir. Kablolarda yaşlanmaya ve deformasyona sebep olan etkenler 5 ana başlık altında incelenebilir:

1. Elektriksel stres: Kablo yalıtımları belirli bir uygulama için tasarlanır. Aşırı yüksek ve alçak gerilimler, yalıtım içinde anormal streslenmeye yol açar ve bu olay izolasyonun çatlamasına ya da aşınmalara neden olabilir.

2. Mekanik stres: Kablo montajı sırasında oluşan hasarlar, gözle görülebilir düzeyde olabilir. Diğer yandan makinaların sık sık duruş ve kalkışları ve sürekli vibrasyon altında çalışması, yalıtım içinde kusurlara neden olabilir.

3. Kimyasal etkenler: Bu etkenlerin başlıca olanı, aşındırıcı buhardır. Yağ ve hidrokarbon gibi etkenler de kablo kılıfının kalitesini hızlıca düşürürler.

4. Termal stres: Aşırı ısınma ve soğumaların oluşturduğu genleşme ve büzüşmeler, yalıtım ve kablo kılıfında çatlamalar gibi kusurlara neden olabilir.

5. Çevresel kirlilik: Kemirgenler, haşereler ya da nem gibi etkenler, kablo yalıtımını etkileyecek hasarlar oluşturabilirler ya da zamanla oluşabilecek kusurlara zemin hazırlayabilir. Dış kılıf üzerinde oluşan kirlilik, yüzeysel kaçak akımlar oluşturur. Bu kuru ve temiz yüzeylere kıyasla daha büyüktür. Potansiyele göre değişen ciddi hasarlara neden olabilirler.

BAŞLICA KABLO SEMBOLLERİ

Kablo sembollerinin genellikle yapı ile ilgili ipuçları verdiği hatta bazen tüm yapıyı simgelediğini biliriz. Standart tesisat kablolarında da tipik bir takım uygulamalar vardır. Bunun gibi kontrol kabloları, data kabloları, haberleşme kabloları, koaksiyel kablolar ve benzerlerinde de tanımdaki harf veya kelimelerden anlamlar çıkartabiliriz. Kablo Tanımlamaları Nasıl Ortaya Çıkar? Kablo tanımlamalarının ortaya çıkışında 3 etken vardır.

Bu etkenler:

1. Standartlar (standart bazlı tanımlamalar)

2. Sektörel etkiler (alışkanlıklar)

3. Firmaya özel tanımlama veya kodlamalar

Örnek-1: LIYCY Tanımlama VDE standardı bazlıdır ve buna göre:

LI: Bükülü tel iletken

Y: PVC izolasyon

C: Bakır (burada kalaylı) tel örgü ekran Y : PVC kılıf

Yani kablo çok telli iletkene sahip PVC izolasyonu, bakır örgü ekranı ve PVC dış kılıfı olan bir kablodur.

Örnek-2: PDV TSE standardı bazlıdır ve buna göre:

P: Polietilen izolasyonlu

D: Dörtlü düzen büküm

V: PVC kılıf

Polietilen izolasyonlu, PVC dış kılıflı, telefon kablosudur.

Örnek-3: JE-H(St)H…Bd

Tanımlama VDE 0815 bazlı olan kabloyu gösterir.

JE: Endüstriyel elektronik tesisat kablo ve iletkenleri

H: HFFR yalıtım ve dış kılıf

(St): Metal folyo ekran Bd : Gruplar halinde büküm

JE-H(St)H…Bd FE180 PH120

Buradaki FE, IEC 60331-21/23 standardına göre alev altında devre bütünlüğü testinin; PH, EN 50200 standardına göre alev ve mekanik darbe altında devre bütünlüğü testinin dakika cinsinden süresini ifade eder.

Örnek-4:

YSLY-JZ

YSLY-OZ

YSLY-JB

YSLY-OB

YSLYCY……

Y: PVC yalıtkan

SL: Kontrol kablosu

Y: PVC iç kılıf

C: Bakır örgü ekran

Y: PVC dış kılıf

JZ: Sarı-yeşil koruma damarlı kablo. Diğer damarlar numara kodlu.

OZ: Koruma damarsız kablo. Tüm damarlar numara kodlu.

JB: Sarı-yeşil koruma damarlı kablo. Diğer damarlar renk kodlu.

OB: Koruma damarsız kablo. Tüm damarlar renk kodlu.

Not: Bu kodlama Alman ulusal normlarından alınmıştır.

Örnek-5:

H05VV5-F (NYSLYö-J)

H05VVC4V5-K (NYSLYCYö-J)

H: Harmonize standarda uygun

05: Anma gerilimi

V: PVC yalıtım ve iç kılıf

C4: Kalay kaplı bakır örgü V5 : Yağa dayanıklı dış kılıf

Ulusal düzen (Alman normu)

N: VDE standardına uygun

Y: PVC yalıtkan

SL: Kontrol kablosu

Y: PVC iç kılıf

ö: Yağ dayanımı

C: Bakır örgü ekran

Y: PVC dış kılıf

JZ: Sarı-yeşil koruma damarlı kablo, diğer damarlar numara kodlu

TELEKOMÜNİKASYON KABLO SEMBOLLERİ (VDE 0815-VDE 0816)

A: Dış ortam kabloları

G: Maden kablosu

J: Tesisat kablo ve iletkenleri

L: Çok damarlı kablolar

S: Santral kabloları / Sinyal kabloları

JE: Endüstriyel elektronik tesisat kablo ve iletkenleri

Li: Bükülü iletken tel

Yalıtım Malzemeleri

P: Kağıt yalıtım

Y: PVC

2Y: Polietilen (PE)

3Y: PS, polistiren

5Y: PTFE

6Y: FEP

7Y: ETFE

02Y: Köpük PE, hücresel polietilen

02YS: Foam-skin PE

Yapısal Özellikler

F: Jel dolgulu kablo

Yv: Güçlendirilmiş PVC kılıf

2Yv: Güçlendirilmiş PE kılıf

(C): Bakır tel ekran

(L): Plastik kaplamalı alüminyum bant ekran

(St): Metal folyo ekran

D: Konsantrik bakır teller

(Z): Çelik tel örgü

Mz: Sertleştirici madde etkili kurşun kılıf

L: Alüminyum kılıf, düzgün

LD: Kıvrımlı (oluklu) alüminyum kılıf

W: Kıvrımlı çelik kılıf

(L)2Y: Lamineli kılıf

b: Zırh

c: Jüt kaplamalı koruma

E: PVC bant

(T): Havai kablo için askı telli

STIII: Lokal kablo içinde yıldız dörtlü

STI: Geniş mesafe için yıldız dörtlü

ST: Fantom devre için yıldız dörtlü

F: Demiryolu kullanımı için yıldız dörtlü

PIMF: Bireysel ekranlı çiftler

TIMF: Bireysel ekranlı üçler

VIMF: Bireysel ekranlı dörtler

Bd: Gruplar halinde büküm

Lg: Katlar halinde büküm

VDE STANDARTLARINA GÖRE KABLO SEMBOLLERİ (GÜÇ KABLOLARI)

Kablo Tipi

N: VDE standardı

(N): VDE standardı esaslı

İletken Malzemeleri

Cu: Bakır

A: Alüminyum

Yalıtım Malzemeleri

H: Halojen Free Flame Retardant (HFFR)

Y: Polivinil Chloride (PVC)

2Y: Polietilen (PE)

2X: Çapraz bağlı polietilen (XLPE)

Konsantrik İletken, Ekran

C: Konsantrik bakır iletken

CW: Konsantrik bakır iletken, oluklu (kıvrımlı)

CE: Her damar konsantrik bakır iletkenli

S: Bakır ekran

SE: Her damarı bakır ekranlı

Zırhlar

F: Yassı çelik tel zırh

R: Yuvarlak çelik tel zırh

B: Çelik bant zırh

Dış Kılıf Malzemeleri

H: Halojen Free Flame Retardant (HFFR)

Y: Polivinil Chloride (PVC)

2Y: Polietilen (PE)

Topraklama İletkeni

J: Toprak koruma damarlı

O: Toprak koruma damarsız

İletken Tipi

R: Yuvarlak iletken

S: Sektör iletken

E: Solid iletken

M: Bükülü iletken

F: Bükülgen iletken

V: Sıkıştırılmış iletken

SM: Sektör şekilli eğrilmiş çok telli iletken

RM: Yuvarlak şekilli eğrilmiş çok telli iletken

RE: Yuvarlak tek (solid) tel iletken

RMV: Yuvarlak eğrilmiş sıkıştırılmış-çok telli iletken

HARMONİZE KABLO SEMBOLLERİ

Yapım Düzeni

H: Harmonize düzen

A: Onaylanan ulusal yapı

Anma Gerilimi

01: 100/100 V

03: 300/300 V

05: 300/500 V

07: 450/750 V

1: 600/1000 V

Yalıtım Malzemeleri

V: Polivinil klorür (PVC)

V2: PVC +90 oC’ye kadar

V3: PVC düşük sıcaklık için

B: EPR

E: Polietilen

X: XLPE PE (çapraz bağlı)

R: Kauçuk

S: Silikon kauçuk

Kılıf ve Örgü Malzemeleri

V: Polivinil klorür (PVC)

V2: PVC, +90 oC’ye kadar

V3: PVC, düşük sıcaklık için

V5: PVC, yağa dayanıklı

R: Kauçuk

N: Cloroprene kauçuk

Q: Poliüretan

C4: Bakır örgü tel ekran

J: Cam elyaf örgü

T: Tekstil örgü

İletken Tipi

U: Tek telli yuvarlak iletken

R: Çok telli yuvarlak iletken

K: İnce çok telli (sabit tesisatlarda kullanılan kablolar için)

F: İnce çok telli (esnek kablolar için)

H: Ekstra ince çok telli

D: Ark kaynak kabloları için bükülgen iletken

E: Ark kaynak kabloları için ekstra bükülgen iletken

Topraklama İletken Korumalı

X: Toprak koruma damarsız

G: Toprak koruma damarlı